प्रथम चरणः — प्रश्नस्य अर्थग्रहणम्।
अस्मिन् प्रश्ने “व्यसने कस्य परीक्षा भवति ?” इति पृष्टम् अस्ति। अस्य अर्थः अस्ति— आपत्तिकाले अथवा दुःखसमये कस्य परीक्षणं भवति इति।
द्वितीय चरणः — नीतिवाक्यस्य आधारः।
प्रसिद्धं नीतिवचनम् अस्ति— “व्यसने मित्रस्य परीक्षा भवति।” अर्थात्, सुखसमये सर्वे जनाः मित्रत्वं दर्शयन्ति, परन्तु दुःखकाले एव वास्तविकः मित्रः ज्ञायते।
तृतीय चरणः — तत्त्वस्पष्टीकरणम्।
यदा मनुष्यः संकटे, क्लेशे वा भवति, तदा यः तस्य साहाय्यं करोति, स एव सच्चः मित्रः इति ज्ञायते। अतः व्यसने मित्रस्य निष्ठा, साहसस्य, प्रेम्णः च परीक्षा भवति।
निष्कर्षः।
अतः “व्यसने मित्रस्य परीक्षा भवति” इति उत्तरम् उचितम्। दुःखकाले एव सच्चः मित्रः परीक्ष्यते इति नीतिः।