Question

कर्मगौरवम् इति पाठाधारेण कस्य अधिकारः कर्मणि एव अस्ति?

Hint:

“कर्मण्येवाधिकारस्ते” इति भावः — मनुष्यस्य अधिकारः कर्मणि एव, न तु फलस्य।

Answer 1

Step 1: प्रश्नस्य अवगमनम्:
प्रश्नस्य आशयः अस्ति यत् 'कर्मगौरवम्' इति पाठानुसारं कर्मणि (कर्म कर्तुम्) कस्य अधिकारः भवति।
Step 2: मुख्यः सिद्धान्तः अथवा विधिः:
अस्य पाठस्य मूलभावः श्रीमद्भगवद्गीतायाः प्रसिद्धे श्लोके निहितः अस्ति:
\[ \text{कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन।} \] Step 3: विस्तृतं स्पष्टीकरणम्:
'कर्मगौरवम्' पाठः कर्मणः महत्त्वं प्रतिपादयति।

पाठानुसारं, मनुष्यस्य नियन्त्रणं केवलं स्वकर्मणि एव अस्ति।

कर्मणः फलं कीदृशं भविष्यति, कदा भविष्यति, इति विषये मनुष्यस्य कोऽपि अधिकारः नास्ति।

फलं ईश्वराधीनं भवति। अतः मनुष्येण फलाकांक्षां विना स्वकर्तव्यं पालनीयम्।

Step 4: अन्तिमम् उत्तरम्:
अतः, 'कर्मगौरवम्' इति पाठस्य आधारेण, कर्मणि केवलं मनुष्यस्य एव अधिकारः अस्ति।