प्रथम चरणः — वाक्यार्थग्रहणम्।
“पृथुवैन्यः प्रजाहितदक्षः नृपः आसीत्।” इति वाक्यस्य अर्थः अस्ति — पृथु नामकः राजा प्रजाजनानां हिते कुशलः तथा दक्षः आसीत्। अत्र “प्रजाहितदक्षः” इति पदेन तस्य प्रजाजनानां कल्याणे विशेषरुचिः, तत्परता च सूच्यते।
द्वितीय चरणः — पदविभागः तथा अर्थः।
“पृथुवैन्यः” इति पृथोः नाम। “प्रजाहितदक्षः” इति समासपदं यत् प्रजानां हिते दक्षः अर्थात् प्रजाकल्याणे निपुणः। “नृपः” इति राजा। “आसीत्” इति भूतकालः, अर्थात् सः आसीत्। अतः सम्पूर्णवाक्यस्य भावार्थः — पृथु नामकः राजा प्रजाजनानां हितकार्ये अत्यन्तं कुशलः आसीत्।
तृतीय चरणः — प्रसङ्गस्पष्टीकरणम्।
कथानुसारं पृथुवैन्यः धर्मपरायणः राजा आसीत्। सः स्वप्रजानां दुःखं दृष्ट्वा तेषां कृते उपायान् अचिन्तयत्। सः भूमेः सम्यक् उपयोगं कृत्वा अन्नधान्यसमृद्धिं प्रजाभ्यः प्रदत्तवान्। तेन तस्य राज्ये सुखं, शान्तिः, समृद्धिः च आसीत्।
निष्कर्षः।
अतः उक्तवाक्येन ज्ञायते यत् पृथुवैन्यः केवलं राजा न आसीत्, अपितु सः प्रजाजनानां हिते समर्पितः, कर्तव्यनिष्ठः, धर्मपरायणः च नृपः आसीत्।