प्रथम चरणः — वाक्यार्थग्रहणम्।
“मृगः काकस्य कपटेन प्रभावितः अभवत्।” इति वाक्यस्य अर्थः अस्ति — मृगः काकस्य छलयुक्तया वाण्या तथा कपटयुक्तेन आचरणेन प्रभावितः जातः। अत्र “कपटेन” इति शब्दः छलम् अथवा धूर्तता सूचयति।
द्वितीय चरणः — पदविभागः तथा अर्थस्पष्टीकरणम्।
“मृगः” इति हरिणः। “काकस्य” इति काकस्य (कौवेः) सम्बन्धसूचकं पदम्। “कपटेन” इति तृतीया विभक्तिः, अर्थात् छलद्वारा। “प्रभावितः अभवत्” इति प्रभावितः जातः, तस्य वचनैः प्रभावितः सन् तेषां विश्वासं कृतवान्।
तृतीय चरणः — प्रसङ्गवर्णनम्।
कथायां काकः मृगं मधुरवचनैः मोहितवान्। सः तं लोभेन प्रलोभ्य कृषकस्य क्षेत्रे नीतवान्। मृगः तस्य वचनानि सत्यानीति मन्यमानः तस्य कपटं न ज्ञातवान्। अतः सः काकस्य धूर्ततया प्रभावितः अभवत् तथा संकटे पतितः।
निष्कर्षः।
अतः उक्तवाक्येन बोध्यते यत् मृगः काकस्य छलयुक्तवचनैः मोहितः सन् तस्य कपटेन प्रभावितः जातः। एषा कथा अस्मान् शिक्षयति यत् कपटिनां वचनेषु सहजं विश्वासं न कर्तव्यम्।